Po amputacji kończyny zwykle dostaniesz PIP, często w enhanced rate. A jednak nawet przy tak oczywistej sprawie jak utrata nogi DWP potrafi odmówić albo przyznać mniej punktów, niż się spodziewasz. Powód jest jeden: DWP ocenia, jak funkcjonujesz z protezą, a nie samą amputację. Musisz więc dokładnie opisać, czego nie zrobisz nawet wtedy, gdy protezę masz na sobie.
Wśród Polaków w UK amputacje najczęściej biorą się z cukrzycy, PAD, wypadków w pracy i ran wojennych. Przyczyna nie ma znaczenia. Liczy się to, jak bardzo amputacja zmienia Twoją codzienność.
Nie wiesz, jak opisać swoje trudności?
PIPpomoc zamienia to, jak choroba wpływa na Twoje życie, w konkretne odpowiedzi, których wymaga formularz PIP2. Po polsku do zrozumienia, po angielsku do wysłania. Zobacz, jak to działa na jednej aktywności, całkowicie za darmo.
Wypróbuj jedną aktywność za darmo →Poziomy amputacji
Kończyny dolne
- Toe amputation: pojedyncze palce, codzienność zmienia się nieznacznie
- Ray amputation: palec razem z fragmentem stopy, skutki umiarkowane
- Transmetatarsal: część stopy, skutki poważne, kłopot z dobraniem butów
- Symes: przez kostkę, skutki poważne
- Below knee (BK, transtibial): najczęstsza amputacja nogi
- Through knee: rzadka, przez staw kolanowy
- Above knee (AK, transfemoral): dużo cięższa w skutkach niż BK
- Hip disarticulation: cała noga
- Hemipelvectomy: noga razem z połową miednicy
Kończyny górne
- Finger, partial hand: palec albo część dłoni, skutki zależą od tego, który to palec
- Wrist disarticulation: przez nadgarstek
- Below elbow: poniżej łokcia
- Above elbow: powyżej łokcia
- Shoulder disarticulation: przez staw barkowy
Funkcjonowanie z protezą
Proteza pomaga, ale nie zwraca nogi. Napisz w formularzu, co dzieje się z Tobą, kiedy ją masz na sobie:
- Chodzenie kosztuje Cię dużo więcej energii (po amputacji poniżej kolana o jakieś 25-40% więcej, po amputacji powyżej kolana o 50-80%)
- Kikut musi być w dobrym stanie, inaczej protezy w ogóle nie założysz
- Ucisk protezy rozciera skórę i robi rany (pressure sores)
- Nie pochodzisz w niej cały dzień, po 5-8 godzinach musisz ją zdjąć
- Nierówny teren, krawężniki i schody stają się przeszkodą
- Z niskiego siedziska nie wstaniesz bez pomocy rąk albo drugiej osoby
- Nie pobiegniesz i odpadasz z większości sportów
- Na mokrym i śliskim tracisz równowagę
Phantom pain - ból fantomowy
Ból fantomowy dotyka 60-80% osób po amputacji. Wygląda to tak:
- Boli Cię kończyna, której już nie ma
- Ból bywa palący, kłujący albo ścinający
- W nocy zwykle się nasila
- Potrafi ciągnąć się latami, u części osób do końca życia
- Leczy się go ciężko: opioidy, gabapentynoidy, terapia lustrzana, TENS
Na jakie aktywności PIP wpływa amputacja
Aktywność 12 - Moving around (poruszanie się, amputacja nogi)
Ta aktywność mierzy jedno: ile metrów przejdziesz, zanim musisz przystanąć. Descriptory opisują dystanse, a nie diagnozy. Proteza liczy się jako aid or appliance, więc przy tym samym dystansie wybierasz zwykle szczebel "aided".
- Below knee z protezą: najczęściej Descriptor 12d (10 pkt) za 20 do 50 metrów z pomocą przyrządu, rzadziej 12c (8 pkt), gdy pokonujesz ten dystans zupełnie bez niczego
- Above knee z protezą: najczęściej Descriptor 12d (10 pkt), a przy dystansie do 20 metrów 12e (12 pkt)
- Bez protezy albo na wózku, gdy nie ustoisz i nie przejdziesz metra: Descriptor 12f (12 pkt)
- Amputacja obustronna: prawie zawsze 12 pkt
Podaj dystans w metrach, a nie w krokach czy przystankach autobusowych. Assessor przelicza wszystko na metry i tak też zapisuje w raporcie.
Aktywność 4 - Washing and bathing (mycie)
Bez protezy nie ustoisz pod prysznicem. Wejście do wanny grozi upadkiem. Po amputacji ręki nie umyjesz sobie drugiej ręki ani stopy. Napisz, kto Ci pomaga wejść i wyjść oraz z jakiego sprzętu korzystasz, na przykład z krzesełka prysznicowego.
Aktywność 6 - Dressing and undressing (ubieranie)
Na jednej nodze nie wstaniesz, więc ubierasz się na siedząco. Po amputacji ręki robisz wszystko jedną ręką. Ubieranie zajmuje Ci wielokrotnie więcej czasu. To ważne, bo czynność wykonana ponad dwa razy wolniej niż u zdrowej osoby nie liczy się jako wykonana w rozsądnym czasie. Zmierz to i podaj minuty.
Aktywność 1 - Preparing food (przygotowywanie posiłków, amputacja ręki)
Nie przytrzymasz produktu i jednocześnie nie pokroisz. Nie otworzysz słoika. Jedną ręką nie zdejmiesz bezpiecznie patelni z ognia. Wiele osób korzysta z adaptowanych noży i desek, więc napisz, z czego korzystasz i czego mimo tego nie zrobisz.
Przyczyny amputacji
- Cukrzyca i PAD, w UK zdecydowanie najczęściej
- Uraz, na przykład wypadek samochodowy albo w zakładzie pracy
- Nowotwór (osteosarcoma, melanoma)
- Wojna, co dotyczy części polskich weteranów
- Wady wrodzone
- Sepsa z gangreną
- Ostre niedokrwienie kończyny
- Choroba Buergera
Przykład odpowiedzi do PIP2
"I had right below-knee amputation in 2023 following diabetic foot infection. I use a Blatchford prosthetic limb fitted at Y Limb Centre. I have ongoing phantom limb pain managed with gabapentin 900mg and amitriptyline 50mg. I also have type 2 diabetes (HbA1c 71) and peripheral neuropathy in the remaining leg.
I wear my prosthesis 5-6 hours per day maximum due to stump pressure and pain. After that I need to remove it and rest. I cannot wear it overnight.
For Activity 12 (Moving around) - with my prosthesis I can walk around 40 metres on flat ground before fatigue and stump pain force stop. I use a crutch. I cannot manage stairs alone. I cannot walk on uneven ground or in cold/wet weather. I have had 5 falls in past year.
For Activity 4 (Washing and bathing) - I cannot enter shower with prosthesis. I sit on a shower stool with prosthesis removed. Cannot stand on one leg to wash. My partner helps me get in and out.
For Activity 6 (Dressing and undressing) - cannot stand on one leg to put trousers on. I sit to dress. Putting on prosthesis takes 10-15 minutes daily including liner, sock, suspension.
I cannot perform these activities safely (falls), repeatedly (energy cost of walking 25 to 40% higher than able-bodied), to an acceptable standard or within a reasonable time.
I believe Descriptor 12d (10 points) applies: I can stand and then move more than 20 metres but no more than 50 metres, and only using an aid. On bad days stump pain stops me before 20 metres, which would be Descriptor 12e (12 points), but 12d is what I manage on the majority of days."
Protezę noszę najwyżej 5-6 godzin dziennie, bo kikut zaczyna boleć od ucisku. Potem muszę ją zdjąć i odpocząć. Na noc jej nie zakładam.
Aktywność 12 (Moving around): w protezie przejdę po płaskim około 40 metrów, zanim zmęczenie i ból kikuta każą mi przystanąć. Chodzę o kuli. Po schodach sam nie wejdę. Nie chodzę po nierównym terenie ani w mokrej i zimnej pogodzie. W ostatnim roku upadłem 5 razy.
Aktywność 4 (Washing and bathing): z protezą pod prysznic nie wejdę. Zdejmuję ją i siadam na stołku. Na jednej nodze nie ustoję na tyle, żeby się umyć. Partnerka pomaga mi wejść i wyjść.
Aktywność 6 (Dressing and undressing): na jednej nodze nie ustoję, więc spodni na stojąco nie założę. Ubieram się na siedząco. Samo zakładanie protezy zajmuje mi codziennie 10-15 minut: liner, skarpeta, suspension.
Tych czynności nie wykonam bezpiecznie (upadki), powtarzalnie (chodzenie kosztuje mnie o 25-40% więcej energii niż osobę pełnosprawną), w akceptowalnym standardzie ani w rozsądnym czasie.
Uważam, że ma zastosowanie Descriptor 12d (10 punktów): staję i pokonuję ponad 20 metrów, ale nie więcej niż 50, i tylko z pomocą przyrządu. W gorsze dni ból kikuta zatrzymuje mnie przed 20 metrem, co odpowiadałoby Descriptorowi 12e (12 punktów), ale przez większość dni jest to 12d."
Dowody
- Listy z limb centre i od protetyka
- Dokumentacja z operacji amputacji
- Listy od chirurga naczyniowego
- Potwierdzenie bólu fantomowego wraz z listą leków
- Raport terapeuty zajęciowego (OT) o tym, jak radzisz sobie w domu
- Raport fizjoterapeuty o chodzeniu i dystansie
- Zapis upadków: kiedy, gdzie i z jakim skutkiem
Potrzebujesz pomocy z formularzem PIP2?
PIPpomoc przygotowuje spersonalizowane odpowiedzi do wszystkich 12 aktywności PIP - po polsku do zrozumienia i po angielsku do wklejenia do formularza. Wystarczy opisać chorobę po polsku.
Wypróbuj jedną aktywność za darmo Zobacz cennikNajczęściej zadawane pytania
Mam świetną protezę i chodzę dobrze - czy stracę PIP?
Niekoniecznie. DWP sprawdza, ile metrów pokonujesz i czy robisz to bezpiecznie, a nie czy chodzisz w ogóle. Nawet w dobrej protezie zostają Ci ograniczenia: dystans, liczba godzin noszenia, nierówny teren, schody. Opisz właśnie je.
Mam amputację palców u stopy - czy to wystarczy?
Sam palec rzadko wystarcza, chyba że stoi za nim szersza choroba, na przykład cukrzyca albo PAD. Ray amputation z częścią stopy już bywa wystarczająca, a transmetatarsal amputation prawie zawsze.
Above knee czy below knee - jaka różnica dla PIP?
Duża. Chodzenie po amputacji AK pochłania mniej więcej 50-80% więcej energii niż u zdrowej osoby, po BK około 25-40%. Dlatego po AK znacznie częściej DWP przyznaje enhanced mobility. Część osób po AK nie chodzi wcale i porusza się na wózku.
Kiedy po amputacji złożyć wniosek o PIP?
Od razu. Wniosek składasz teraz, a nie po zakończonej rehabilitacji, bo obowiązuje warunek okresu: trudności muszą trwać od 3 miesięcy i mieć trwać jeszcze przez 9. Amputacja jest nieodwracalna, więc drugą część warunku spełniasz od pierwszego dnia. Pierwszą liczysz od momentu, w którym zaczęły się trudności, a to zwykle sam zabieg. Pełna rehabilitacja zajmuje 6-12 miesięcy i przez ten czas pieniądze z PIP przydają się najbardziej.
Mam amputację ręki - jak opisać codzienność?
Amputacja ręki wchodzi w niemal każdą aktywność: jedzenie, mycie, ubieranie, gotowanie, pisanie i komunikację. Wypisz konkretnie, czego nie zrobisz. Protezy mioelektryczne pomagają, ale nie zastąpią dłoni, więc napisz też, czego nie zrobisz w protezie.
Phantom pain - czy DWP go uzna?
Tak. Literatura medyczna opisuje ból fantomowy bardzo dokładnie i lekarze go nie kwestionują. Lista leków przeciwbólowych oraz opis tego, co ból robi z Twoim snem, koncentracją i codziennością, to solidny dowód.
Pracuję mimo amputacji - czy mogę dostać PIP?
Tak. PIP nie zależy od tego, czy pracujesz. Wiele osób z protezami pracuje, ale płaci za to wieczorami i w weekendy stanem kikuta. Opisz właśnie tę cenę.
Polski weteran po amputacji wojennej - inne zasady?
Nie. DWP nie patrzy na przyczynę amputacji, więc polski weteran ma dokładnie takie same prawa jak każdy inny mieszkaniec UK. Za służbę dla NATO możesz mieć dodatkowo prawo do War Pension albo Armed Forces Compensation Scheme.