PIP a settled i pre-settled status: kto z Polaków dostanie PIP

Krótko: tak, Polak z settled status albo z pre-settled status może dostać PIP. Status z EU Settlement Scheme to jednak dopiero pierwszy warunek. Żeby DWP w ogóle zaczęło oceniać Twoje trudności, musisz też spełnić warunki pobytu: zwykle być w Wielkiej Brytanii przez co najmniej 2 z ostatnich 3 lat, w dniu wniosku przebywać w Anglii albo Walii i mieć w UK swoje zwykłe miejsce zamieszkania, czyli habitual residence.

Dobra wiadomość dla osób z pre-settled status: do PIP nie musisz udowadniać prawa pobytu, tak zwanego right to reside. Ten dodatkowy test, znany na przykład z Universal Credit, przy PIP nie obowiązuje. W tym poradniku wyjaśniamy po kolei, co daje każdy status, jak policzyć 2 lata z 3, kiedy ten warunek w ogóle nie obowiązuje, co z osobami wracającymi z Polski i dlaczego emerytura z Polski może zmienić sytuację.

Kto z Polaków może dostać PIP: krótka odpowiedź

Według gov.uk obywatele krajów UE, w tym Polski, i ich rodziny zwykle potrzebują statusu settled albo pre-settled z EU Settlement Scheme, żeby dostać PIP. Citizens Advice ujmuje to jeszcze prościej: PIP dostaniesz tylko wtedy, gdy Twój status imigracyjny pozwala korzystać z public funds, czyli ze świadczeń, które finansuje państwo. W praktyce wygląda to tak:

• Settled status: masz takie samo prawo do świadczeń jak obywatel UK. Liczą się tylko warunki zdrowotne i warunki pobytu, te same co dla Brytyjczyka.
• Pre-settled status: zwykle możesz dostać PIP. Nie musisz udowadniać right to reside, ale warunki pobytu obowiązują Cię tak samo jak wszystkich.
• Wniosek do EU Settlement Scheme złożony, decyzji jeszcze nie ma: zachowaj certificate of application. Według gov.uk to nim dowodzisz swoich praw do czasu decyzji. Czy w Twojej sytuacji wystarczy to do PIP, zapytaj w Citizens Advice, zanim złożysz wniosek.
• Brak jakiegokolwiek statusu: najpierw sprawdź na gov.uk, czy możesz jeszcze złożyć spóźniony wniosek do EU Settlement Scheme. Termin minął dla większości osób 30 czerwca 2021 roku, ale nie dla wszystkich.
• Wiza z warunkiem "no recourse to public funds": PIP jest na rządowej liście public funds, więc z takim warunkiem zwykle go nie dostaniesz. Może to dotyczyć na przykład Polaków, którzy przyjechali do UK po 2020 roku na wizie.

Pamiętaj, że status pozwala złożyć wniosek, ale nie decyduje o pieniądzach. PIP przyznaje się za to, jak długotrwała choroba wpływa na 12 codziennych aktywności, a nie za rodzaj dokumentu pobytowego. Jeśli PIP zostanie przyznane, w roku 2026/27 to od 30,30 do 194,60 funta tygodniowo, czyli nawet około 10 119 funtów rocznie, niezależnie od dochodu. Wszystkie kwoty zebraliśmy w poradniku stawki PIP 2026.

Settled status a PIP

Settled status to stały status pobytowy. Citizens Advice pisze wprost, że z settled status masz takie samo prawo do świadczeń jak obywatele UK. Do PIP nie potrzebujesz więc żadnych dodatkowych dowodów na to, że pracujesz albo z czego się utrzymujesz. DWP sprawdzi te same warunki pobytu, które sprawdza u Brytyjczyka, a potem oceni Twoje trudności tak samo jak u każdego.

Uważaj tylko na jedną pułapkę: status i PIP mają zupełnie inne zasady wyjazdów. Settled status stracisz dopiero wtedy, gdy spędzisz poza UK ponad 5 lat z rzędu. PIP jest dużo bardziej wymagające. Przy tymczasowym wyjeździe przepisy traktują Cię tak, jakbyś był w Wielkiej Brytanii, tylko przez pierwsze 13 tygodni, a przy wyjeździe na leczenie przez 26 tygodni. Jeśli wyjedziesz do Polski na dłużej, status zostaje, ale prawo do PIP po tym czasie zwykle się kończy. Wyjątkiem może być część daily living, jeśli obejmuje Cię umowa o wystąpieniu UK z UE (Withdrawal Agreement). Szczegóły opisujemy w poradniku PIP a wyjazd za granicę.

Pre-settled status a PIP: right to reside nie jest potrzebne

Pre-settled status to status tymczasowy. Dostawały go zwykle osoby, które w chwili składania wniosku do EU Settlement Scheme mieszkały w UK krócej niż 5 lat. Można czasem usłyszeć, że "na pre-settled nic się nie należy". Przy niektórych świadczeniach rzeczywiście bywa z tym trudno, ale przy PIP to po prostu nieprawda.

Przy części świadczeń osoba z pre-settled status musi dodatkowo udowodnić prawo pobytu (right to reside), na przykład dlatego, że pracuje albo jest członkiem rodziny pracownika. Według Citizens Advice dotyczy to Universal Credit, Pension Credit, Housing Benefit i Child Benefit. PIP do tej grupy nie należy. Citizens Advice podaje PIP jako przykład świadczenia, przy którym right to reside nie jest potrzebne, i to samo wynika z przepisów: rozporządzenie o PIP wymienia cztery warunki pobytu i prawa pobytu wśród nich nie ma.

W praktyce osoba z pre-settled status, która przez chorobę nie może pracować, nie musi tłumaczyć DWP, z czego się utrzymuje. Musi tylko spełnić te same warunki pobytu co wszyscy. Opisujemy je niżej. Jak PIP łączy się ze świadczeniem, przy którym right to reside już ma znaczenie, wyjaśnia poradnik PIP a Universal Credit.

Cztery warunki pobytu, które musisz spełnić

Bez względu na status musisz spełniać cztery warunki z rozporządzenia o PIP (regulation 16), i to w każdym dniu, za który ma Ci przysługiwać PIP:

1. przebywać w Anglii albo Walii,
2. być w Wielkiej Brytanii przez co najmniej 104 tygodnie z ostatnich 156, czyli mniej więcej 2 lata z 3 (past presence test),
3. mieć zwykłe miejsce zamieszkania (habitual residence) w UK, w Irlandii, na Wyspie Man albo na Wyspach Normandzkich,
4. nie podlegać kontroli imigracyjnej (subject to immigration control) albo należeć do grupy, która jest z tego warunku zwolniona.

1. Pobyt w Anglii albo Walii

W dniu wniosku musisz być w Anglii albo Walii. Jeśli mieszkasz w Szkocji, zamiast PIP składasz wniosek o Adult Disability Payment, które wypłaca Social Security Scotland. Po polsku piszemy o tym w poradniku PIP w Szkocji: Adult Disability Payment. W Irlandii Północnej PIP prowadzi Department for Communities, więc zasady sprawdzasz na nidirect.

2. Warunek 2 z 3 lat (past presence test)

To najważniejszy warunek dla osób, które są w UK od niedawna. Liczysz 156 tygodni wstecz od dnia, od którego chcesz dostawać PIP, i sprawdzasz, czy przez co najmniej 104 z nich byłeś w Wielkiej Brytanii. Wielka Brytania to w przepisach Anglia, Walia i Szkocja, więc czas spędzony w Szkocji się liczy, a w Irlandii Północnej już nie. Jak przypomina Citizens Advice, te tygodnie nie muszą być ciągłe.

Krótkie wyjazdy nie psują rachunku. Jeśli wyjeżdżasz tymczasowo, czyli na początku wyjazdu nic nie wskazuje, że potrwa on dłużej niż 52 tygodnie, przez pierwsze 13 tygodni przepisy traktują Cię tak, jakbyś był w Wielkiej Brytanii. Jeśli wyjeżdżasz na leczenie choroby, która zaczęła się przed wyjazdem, ten okres wynosi 26 tygodni. Dwa tygodnie wakacji w Polsce czy miesiąc u rodziny nie zabierają Ci więc tygodni z licznika.

Jeśli brakuje Ci niewiele, nie rezygnuj od razu. W wytycznych dla urzędników DWP (Advice for Decision Making) jest przykład osoby, której w dniu wniosku brakowało kilku tygodni. Urzędnik potraktował jej wniosek także jako wniosek złożony z wyprzedzeniem, liczony od dnia, w którym ta osoba miała już pełne 104 tygodnie. Przy zgłoszeniu wniosku powiedz więc dokładnie, od kiedy jesteś w UK.

3. Habitual residence, czyli zwykłe miejsce zamieszkania

Habitual residence oznacza, że UK to Twój dom, a nie przystanek. Przepisy tego nie definiują, więc urzędnik patrzy na całość: gdzie mieszkasz, gdzie pracujesz albo się leczysz, gdzie masz rodzinę i swoje rzeczy, czy zamierzasz tu zostać i jak długo już tu jesteś. Nie musisz planować, że zostaniesz na zawsze. Wystarczy, że zamierzasz zostać na razie. Jeśli dopiero przyjechałeś, według wytycznych DWP zwykle wystarcza okres od jednego do trzech miesięcy faktycznego mieszkania, a jeśli urzędnik chce więcej, musi to rzetelnie uzasadnić.

Dla Polaków ważne jest jeszcze jedno zdanie z tych wytycznych. To, że masz bliską rodzinę za granicą i regularnie ją odwiedzasz, samo w sobie nie oznacza, że nie zamierzasz zostać w UK. Te same wytyczne każą jednak sprawdzić, gdzie jest centrum Twojego życia. Jeśli dom i najbliższa rodzina są w Polsce, a w UK nie masz trwałych więzi, to przemawia przeciwko habitual residence w UK. Jeśli mieszkasz tu od lat, masz tu mieszkanie, GP i codzienne życie, ten warunek zwykle nie sprawia kłopotu. Problem pojawia się raczej wtedy, gdy ktoś dopiero przyjechał albo dzieli rok mniej więcej po równo między dwa kraje.

4. Kontrola imigracyjna i public funds

Według Citizens Advice statusy settled i pre-settled pozwalają korzystać z public funds, więc ten warunek zwykle masz spełniony. Inaczej jest u osób, które przyjechały do UK na wizie. Jeśli w Twojej wizie jest warunek "no recourse to public funds", PIP zwykle odpada, bo rządowe wytyczne wymieniają je wśród public funds. Jakie prawa daje Ci Twój status, na przykład do pracy albo do świadczeń, sprawdzisz w swoim eVisa w usłudze View and prove your immigration status na gov.uk.

Kiedy warunek 2 z 3 lat nie obowiązuje

Są sytuacje, w których DWP nie sprawdza, czy byłeś w Wielkiej Brytanii przez 104 tygodnie. Pozostałe warunki, zwłaszcza habitual residence, zwykle nadal obowiązują, więc wyjątek nie oznacza automatycznego PIP. Inaczej jest tylko u uchodźców i osób z niektórych programów przesiedleńczych, o których piszemy niżej.

Choroba terminalna

Jeśli składasz wniosek w trybie Special Rules, bo pracownik medyczny ocenia, że możesz mieć 12 miesięcy życia lub mniej, warunek 2 z 3 lat nie obowiązuje. Nadal musisz jednak mieć zwykłe miejsce zamieszkania w UK i spełniać pozostałe warunki. Jak działa ten tryb i jak szybko zapada decyzja, wyjaśniamy w poradniku Special Rules przy chorobie terminalnej.

Przepisy unijne i Withdrawal Agreement

Jeśli mieszkałeś w UK przed końcem 2020 roku, zwykle obejmuje Cię umowa o wystąpieniu UK z UE (Withdrawal Agreement), a razem z nią unijne zasady koordynacji zabezpieczenia społecznego. To ma znaczenie przy PIP. Według rozporządzenia o PIP (regulation 22) osoba, którą obejmują te zasady, nie musi spełniać warunku 2 z 3 lat, jeśli ma zwykłe miejsce zamieszkania w Wielkiej Brytanii i może wykazać "genuine and sufficient link", czyli rzeczywisty i wystarczający związek z UK.

Wytyczne DWP (Advice for Decision Making, rozdział C2) wymieniają obywateli krajów EOG, u których uznaje się ten warunek za spełniony od razu. To między innymi osoby obecnie pracujące w UK na etacie albo na własny rachunek i płacące tu składki National Insurance oraz członkowie ich rodzin, a także osoby, które dostają ESA w fazie oceny. U pozostałych urzędnik bierze pod uwagę na przykład to:

• czy dostajesz brytyjskie świadczenie albo emeryturę,
• czy spędziłeś w UK znaczną część życia,
• czy pracowałeś w UK i płaciłeś tu National Insurance,
• czy Twój małżonek ma taki związek z UK albo czy jesteś na utrzymaniu rodzica z brytyjską emeryturą.

To nie jest lista do odhaczenia, tylko czynniki, które urzędnik waży razem. Jest też druga furtka. Jeśli obejmują Cię zasady unijne, a za Twoje świadczenia chorobowe odpowiada UK, to według wytycznych DWP przy części daily living do czasu spędzonego w UK można doliczyć okresy ubezpieczenia w Polsce, wynikające z pracy, działalności albo zamieszkania. Podobnie jest przy części mobility.

Uchodźcy i niektóre programy przesiedleńcze

Warunek 2 z 3 lat nie dotyczy też osób ze statusem uchodźcy albo z humanitarian protection i ich rodzin ani osób, które przyjechały w ramach niektórych programów, na przykład z Ukrainy albo z Afganistanu. Te osoby nie muszą też spełniać warunku habitual residence. To rzadziej dotyczy Polaków, ale warto o tym wiedzieć, jeśli ktoś z Twojej rodziny ma taki status.

Wracasz z Polski do UK? Możesz dostać PIP szybciej

Jeśli po kilku latach w Polsce wracasz do Anglii albo Walii, nie zakładaj z góry, że czekają Cię 2 lata bez PIP. gov.uk pisze, że jeśli niedawno wróciłeś z kraju UE, możesz dostać PIP szybciej. Dzieje się tak z dwóch powodów.

Pierwszy dotyczy habitual residence. Według wytycznych DWP osoba, która wcześniej mieszkała w UK, przeprowadziła się do innego kraju UE, a teraz wraca, żeby znowu tu zamieszkać, może mieć zwykłe miejsce zamieszkania w UK od pierwszego dnia po powrocie. Urzędnik sprawdza, jak długo mieszkałeś tu wcześniej i czy utrzymałeś związki z UK, czyli czy wracasz do dawnego życia, czy zaczynasz wszystko od nowa.

Drugi dotyczy warunku 2 z 3 lat. Jeśli obejmują Cię zasady unijne i masz rzeczywisty związek z UK, na przykład lata pracy i składek National Insurance, warunek ten może w ogóle nie obowiązywać, a okresy ubezpieczenia z Polski mogą się doliczyć. Dlatego przy zgłoszeniu wniosku nie ograniczaj się do daty ostatniego przyjazdu. Powiedz, kiedy wcześniej mieszkałeś i pracowałeś w UK, czy płaciłeś tu National Insurance i co robiłeś w Polsce. Te informacje pomagają urzędnikowi sprawdzić, czy możesz skorzystać z wyjątku.

Emerytura albo renta z Polski a PIP

Sama wysokość emerytury nie ma znaczenia, bo PIP nie zależy od dochodu. Liczy się co innego: który kraj odpowiada za Twoje świadczenia. Według wytycznych DWP część daily living PIP to w przepisach unijnych świadczenie chorobowe w gotówce (sickness benefit in cash). Ustawa Welfare Reform Act 2012 (section 84) mówi, że osoba objęta unijnymi zasadami koordynacji nie dostanie części daily living za okres, w którym za takie świadczenia nie odpowiada UK.

Wytyczne DWP podają przykład osoby, która mieszka w UK i dostaje emeryturę tylko z innego kraju UE. Za świadczenia chorobowe w gotówce odpowiada wtedy tamten kraj, a nie UK. Jeśli więc dostajesz emeryturę tylko z Polski, a z UK żadnej, część daily living może Ci nie przysługiwać. Inaczej jest, gdy dostajesz emerytury z obu krajów i mieszkasz w UK: wtedy zwykle odpowiada UK. Sytuacja może się też zmienić, jeśli pracujesz w UK.

Część mobility to w przepisach unijnych inny rodzaj świadczenia, wypłacany tylko w kraju zamieszkania, więc ta zasada jej nie dotyczy. Citizens Advice ostrzega, że emerytura albo inne świadczenie z kraju UE może wpłynąć na prawo do PIP, i radzi poradzić się przed złożeniem wniosku. Jeśli już dostajesz PIP i zaczynasz albo przestajesz dostawać emeryturę lub inne świadczenie z Polski, zgłoś to od razu do DWP. Tak samo, gdy takie świadczenie zaczyna albo przestaje dostawać Twój małżonek albo rodzic, na którego utrzymaniu jesteś. Co jeszcze trzeba zgłaszać, opisujemy w poradniku PIP: zmiana okoliczności.

Jak się przygotować przed telefonem do DWP

Wniosek o PIP zaczynasz zwykle od rozmowy telefonicznej. Kilka rzeczy związanych ze statusem i pobytem warto mieć przygotowanych wcześniej. Część z nich gov.uk wymienia wśród informacji, o które DWP zapyta przy zgłoszeniu wniosku:

1. Sprawdź swój status. Zaloguj się do usługi eVisa na gov.uk i upewnij się, że status jest aktualny. Jeśli masz pre-settled status, zobacz, do kiedy jest ważny.
2. Policz tygodnie w Wielkiej Brytanii z ostatnich 3 lat. Spisz daty każdego wyjazdu dłuższego niż 4 tygodnie i kraje, do których jeździłeś.
3. Zbierz informacje o pieniądzach z Polski. DWP pyta o pieniądze albo wsparcie, które Ty albo ktoś z bliskiej rodziny dostaje z kraju EOG albo ze Szwajcarii, na przykład emeryturę, rentę albo zasiłek.
4. Jeśli wróciłeś z Polski, przygotuj daty wcześniejszego pobytu i pracy w UK oraz swój numer National Insurance.
5. Zadzwoń na linię nowych wniosków PIP: 0800 917 2222, od poniedziałku do piątku, 8:00-17:00. W niektórych rejonach cały wniosek złożysz też online. Krok po kroku prowadzi przez to poradnik jak złożyć wniosek o PIP.

Kiedy warunki pobytu są spełnione, najwięcej zależy od tego, jak opiszesz swoje trudności. Po telefonie przychodzi formularz PIP2, który trzeba odesłać w ciągu miesiąca, a potem często rozmowa z assessorem. Uważaj na polską skromność ("jakoś daję radę") i na opisywanie dobrego dnia zamiast typowego, bo wtedy formularz pokazuje mniej trudności, niż masz naprawdę. Jak pisać odpowiedzi, które pokazują prawdziwy obraz, wyjaśnia poradnik jak wypełnić formularz PIP2.

Odmowa z powodu pobytu albo statusu: co dalej

Odmowa z powodu warunków pobytu to inna sprawa niż odmowa za mało punktów. Z decyzji powinno wynikać, którego warunku według DWP nie spełniasz: statusu, warunku 2 z 3 lat czy habitual residence. Od każdej decyzji PIP możesz poprosić o ponowne rozpatrzenie, czyli Mandatory Reconsideration, zwykle w ciągu miesiąca od daty decyzji, a jeśli to nie pomoże, odwołać się do Tribunal. Jak to zrobić, opisujemy w poradniku odwołanie od decyzji PIP krok po kroku.

W sprawach o pobyt przydają się dowody na to, gdzie i od kiedy mieszkasz: umowa najmu, rejestracja u GP, wyciągi z konta, payslipy albo P60. Jeśli odmowa wynikała z tego, że brakowało Ci tygodni do 2 lat z 3, możesz złożyć nowy wniosek, gdy ten warunek spełnisz. Tak samo jest ze statusem: według Citizens Advice, jeśli świadczenia ustały, bo nie miałeś statusu, możesz złożyć nowy wniosek, gdy dostaniesz settled albo pre-settled status.

Najczęściej zadawane pytania